प्रायोगिक खोपले अग्न्याशयको क्यान्सर रोकथाममा जगायो नयाँ आशा

मूल लेखक: जेसिका फ्रिबर्न (२९ जुलाई, २०२६)

साभार: मेडिकल न्युज टुडे | अनुवाद र परिमार्जन: पी. समर

अग्न्याशय (Pancreas) को क्यान्सर एक गम्भीर प्रकारको क्यान्सर हो, जसलाई प्रारम्भिक अवस्थामा पत्ता लगाउन निकै गाह्रो हुन्छ। यसको रोकथामका लागि एउटा सम्भावित लक्ष्य ‘केआरएएस’ (KRAS) नामक प्रोटिन हो, जुन अग्न्याशयको क्यान्सर हुँदा उत्परिवर्तित (Mutated) हुने गर्छ।

उच्च जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूमा गरिएको एक अध्ययनले केआरएएसलाई लक्षित गर्ने खोप सुरक्षित रहेको र यसले शरीरमा राम्रो प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया (Immune Response) उत्पन्न गरेको पत्ता लगाएको छ। अनुसन्धान अगाडि बढ्दै जाँदा यी नतिजाहरूले अग्न्याशयको क्यान्सर रोकथामको दिशामा एक महत्त्वपूर्ण मार्गचित्र संकेत गर्छन्।

संयुक्त राज्य अमेरिकामा क्यान्सरका कारण हुने कुल मृत्युमध्ये ८% अंश अग्न्याशयको क्यान्सरले ओगटेको छ। प्रारम्भिक अवस्थामै पहिचान गर्न चुनौतीपूर्ण मानिने यस क्यान्सरको रोकथाम र उपचारका नयाँ उपायहरू खोज्नु अनुसन्धानको अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण क्षेत्र बनेको छ।

केआरएएसलाई नै किन लक्षित गरियो?

‘प्यान्क्रियाटिक डक्टल एडेनोकार्सिनोमा’ (PDAC) अग्न्याशयको क्यान्सरको सबैभन्दा सामान्य रूप हो। यस अध्ययनमा PDAC को उच्च जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूमा एक पेप्टाइड खोप (Peptide Vaccine) को मूल्याङ्कन गरियो, जसले उत्परिवर्तित केआरएएस प्रोटिनलाई लक्षित गर्छ।

प्रतिष्ठित जर्नल ‘क्यान्सर डिस्कभरी’ (Cancer Discovery) मा प्रकाशित यस अध्ययनअनुसार, खोपले दीर्घकालीन प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको पाइएको छ। यस खोजले भविष्यमा अग्न्याशयको क्यान्सर रोकथामका लागि पूर्ण रणनीति विकास गर्न मद्दत पुर्‍याउनेछ।

अध्ययनकी प्रमुख लेखिका तथा जोन्स हप्किन्सस्थित सिड्नी किम्मेल कम्प्रिहेन्सिभ क्यान्सर सेन्टरकी उपनिर्देशक डा. एलिजाबेथ एम. जेफीका अनुसार:

“अग्न्याशयको क्यान्सर विकसित हुन १० वर्ष वा सोभन्दा बढी समय लाग्छ। यो सामान्य अग्न्याशय कोशिकामा केआरएएस प्रोटिनको उत्परिवर्तनबाट सुरु हुन्छ। केआरएएसले सामान्यतया कोशिकाको वृद्धि, विभाजन र जीवनरक्षालाई नियमित गर्छ। तर यस प्रोटिनमा उत्परिवर्तन आउँदा कोशिकाहरूको अनियन्त्रित वृद्धि हुन्छ। ९०% भन्दा बढी अग्न्याशयको क्यान्सर यही उत्परिवर्तनबाट सुरु हुन्छ र क्यान्सरको निरन्तरता पनि यसैमा निर्भर रहन्छ।”

यस अनुसन्धानअघि टोलीले PDAC मा पाइने ६ वटा मुख्य केआरएएस उत्परिवर्तनहरूलाई लक्षित गर्ने खोप विकसित गरी क्यान्सर भइसकेका बिरामीहरूमा परीक्षण गरिसकेको थियो, जसको नतिजा सकारात्मक थियो।

हालको अध्ययन भने क्यान्सरको उच्च जोखिममा रहेका व्यक्तिहरू (जस्तै: परिवारमा अग्न्याशयको क्यान्सरको इतिहास भएका वा एमआरआईमा अग्न्याशयमा असामान्यता/सिस्ट देखिएका व्यक्तिहरू) मा केन्द्रित थियो।

सहभागी संख्या: २० जना (औसत उमेर: ६६.५ वर्ष)

खोपको मात्रा: १३ हप्ताको अवधिमा ५ मात्रा (बुस्टरसहित)

असर: खोप पूर्ण रूपमा सहनीय पाइयो। थकानजस्ता सामान्य असरबाहेक कुनै गम्भीर समस्या देखिएन।

खोपले देखायो बलियो प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया

अनुसन्धान टोलीले खोप लगाएपछि सहभागीहरूको रगत परीक्षण गर्दा निम्नानुसारका सकारात्मक नतिजाहरू पाए:

T-cell प्रतिक्रिया: ९०% सहभागीहरूमा उत्परिवर्तित केआरएएस-विशिष्ट ‘टी-कोशिका’ (T-cell) को बलियो प्रतिक्रिया देखियो।

व्यापक सुरक्षा: ५०% सहभागीहरूमा खोपले लक्षित गरेका छवै वटा उत्परिवर्तनविरुद्ध महत्त्वपूर्ण टी-कोशिका प्रतिक्रिया दियो। विशेष गरी CD4+ उपप्रकारका टी-कोशिकाहरूमा यो प्रतिक्रिया बढी पाइयो।

सिस्टको समाधान: औसत १६.५ महिनाको अनुगमनमा कुनै पनि सहभागीमा क्यान्सर विकसित भएन। खोप नलगाएका व्यक्तिको तुलनामा खोप लगाएका ३ जना सहभागीको अग्न्याशयको सिस्ट (Cyst) पूर्ण रूपमा हरायो भने अन्य ३ जनाको सिस्टको आकार घट्यो।

दीर्घकालीन प्रभाव: खोपले उत्पन्न गरेको यो प्रतिरक्षा भण्डार कम्तीमा २ वर्षसम्म शरीरमा कायम रहेको पाइयो।

अध्ययनका सीमितताहरू

उत्साहजनक नतिजाका बाबजुद अध्ययनका केही सीमाहरू पनि छन्:

सानो नमुना आकार: अध्ययनमा मात्र २० जना सहभागी थिए। त्यसैले व्यापक निष्कर्षका लागि ठूलो संख्यामा परीक्षण आवश्यक छ।

प्राविधिक सीमा: अग्न्याशयमा देखिएका सिस्टहरू हराउनु खोपकै कारण हो वा इमेजिङ प्रविधिको सीमाका कारण हो भन्ने कुरामा अझै स्पष्टता आवश्यक छ।

समय अवधि: अधिकतम अनुगमन अवधि २ वर्ष मात्रै भएकाले प्रतिरक्षा क्षमता घट्दै जाँदा थप बुस्टर मात्राको आवश्यकता पर्छ/पर्दैन भन्नेबारे दीर्घकालीन अध्ययन चाहिन्छ।

उपचारबाट रोकथाम तर्फको नयाँ अध्याय

लङबीच (क्यालिफोर्निया) स्थित मेमोरियलकेयर टोड क्यान्सर इन्स्टिच्युटका मेडिकल ओन्कोलोजिस्ट डा. निलेश भोरा भन्छन्:

“यो रणनीतिले क्यान्सरको उपचारभन्दा पनि रोकथामतर्फ ठूलो परिवर्तन ल्याउँछ। हालसम्मका अधिकांश उपचार रोग विकसित भइसकेपछि मात्र गरिन्छ। खोपमा आधारित यो दृष्टिकोणले उच्च जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूमा क्यान्सर हुनै नदिने गरी हाम्रा विकल्पहरू विस्तार गर्छ।”

डा. जेफीले निष्कर्ष निकाल्दै भनिन्— “क्यान्सरको प्रारम्भिक अवस्थामै क्यान्सर निम्त्याउने प्रोटिनविरुद्ध प्रतिरक्षा उत्पन्न गर्न सम्भव छ भन्ने देखाउने यो पहिलो अध्ययन हो। यसले शल्यक्रिया वा जटिल उपचारमा जानुअघि नै क्यान्सर रोकथाम गर्ने नयाँ ढोका खोलेको छ।”