माइग्रेनले मानसिक स्वास्थ्यमा कसरी असर गर्छ?

तस्बिर: SciTechdaily

माइग्रेन भन्नाले केवल टाउको दुखाइ मात्र होइन, यो एक जटिल न्यूरोलोजिकल अवस्था हो जसले पीडितको सम्पूर्ण जीवनशैली र मानसिक सन्तुलनमा गहिरो प्रभाव पार्छ। क्रोनिक माइग्रेनले दैनिक जीवनका धेरै पक्षहरू, विशेष गरी मानसिक स्वास्थ्यलाई, प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित गर्न सक्छ।

अनुसन्धानहरूले माइग्रेन भएका व्यक्तिहरूमा चिन्ता (Anxiety) र डिप्रेसन (Depression) जस्ता मानसिक स्वास्थ्य समस्याहरू देखा पर्ने सम्भावना धेरै गुणा बढी हुन्छ भनी देखाएका छन्। यी दुवै अवस्थाहरू एक-अर्कासँग जटिल रूपमा जोडिएका छन्: माइग्रेनले मानसिक तनाव बढाउँछ र मानसिक तनावले आफैंले माइग्रेनको हमला ट्रिगर गर्न सक्छ। यसैले, दुवैलाई सँगै व्यवस्थापन गर्नु र यसबारे खुल्लरूपमा कुरा गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

तल दिइएका प्रश्नहरूको उत्तर दिएर तपाईंले आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको अवस्था बुझ्न मद्दत पाउनुहुनेछ। यसले तपाईंलाई यो निर्णय गर्न मद्दत गर्नेछ कि यस विषयमा आफ्नो डाक्टरसँग कुरा गर्ने समय आइपुगेको छ कि छैन।

आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको मूल्याङ्कन गर्ने केही प्रश्नहरू:

१. के तपाईंलाई आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा कुनै चिन्ता छ?

योसामान्य छ कि माइग्रेनले तपाईंलाई चिन्तित बनाउँछ। कस्तो लामो समयदेखि तपाईंले यसलाई महसुस गरिरहनुभएको छ?

• 🟢 होइन, मलाई कुनै विशेष चिन्ता छैन
• 🟡 हो, म विगत केही दिनदेखि चिन्तित छु
• 🟠 हो, म पछिल्लो १-२ हप्तादेखि चिन्तित छु
• 🟠 हो, म लगभग २-४ हप्तादेखि चिन्तित छु
• 🔴 हो, म एक महिना भन्दा बढी समयदेखि निरन्तर चिन्तित छु

२. के तपाईंले माइग्रेनको बारेमा चिन्ता वा तनाव महसुस गर्नुभएको छ?

उदाहरणकालागि, अर्को हमला कहिले हुन्छ भन्ने डर, हमलाको कारण दिनचर्या बिग्रने चिन्ता, वा लक्षणहरू अप्रत्याशित हुन सक्छन् भन्ने असहायता।

• 🟢 छैन
• 🟡 छ

३. माइग्रेनसँगै तपाईंलाई कुनै मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्या भएको पत्ता लागेको छ?

केतपाईंले आफूमा चिडचिडेपन, उदासीनता, सुस्ती, वा सानो कुरामै झर्किने प्रवृत्ति देख्नुभएको छ?

• 🟢 छैन
• 🟡 अहिलेसम्म स्पष्ट पत्ता लागेको छैन, तर म यसको मूल्याङ्कन गर्न चाहन्छु
• 🟠 हो, म चिन्ता (Anxiety) वा डिप्रेसन (Depression) को उपचार गराइरहेको छु

४. अहिलेको तपाईंको समग्र मानसिक स्वास्थ्यलाई १ देखि १० को स्केलमा मूल्याङ्कन गर्नुहोस्।

(१= एकदमै नराम्रो, तनावपूर्ण, १० = एकदमै राम्रो, सन्तुष्ट, सन्तुलित)।

• 🟢 ८-१० (राम्रो)
• 🟡 ५-७ (मध्यम, ध्यान दिनु आवश्यक)
• 🟠 २-४ (नराम्रो, सहयोग आवश्यक छ)
• 🔴 १ (आपतकालीन अवस्था)

५. तपाईंको भावनाहरू वा मानसिक अवस्थाले तपाईंको जीवनका यी क्षेत्रहरूमा कुनै तनाव उत्पन्न गरेको छ?

• 🟢 छैन, मैले कुनै विशेष तनाव वा चुनौती अनुभव गरिरहेको छैन
• 🟡 हो, मेरो सामाजिक जीवनमा (साथीभाइ, परिवारसँग घुम्नजानेलाई असर गरेको)
• 🟠 हो, मेरो सामाजिक जीवन र करियर/काम दुवैमा
• 🔴 हो, मेरो सामाजिक जीवन, करियर, र व्यक्तिगत जीवनका अन्य सबै क्षेत्रहरूमा पनि

६. के तपाईंले आफ्नो दैनिक बानीहरू वा अन्य क्षेत्रहरूमा कुनै परिवर्तन महसुस गर्नुभएको छ?

माइग्रेनलेसुत्ने बानी, खाने बानी, र ऊर्जा स्तरलाई प्रभावित गर्छ। यसले पहिले मनपर्ने कामहरूप्रतिको रुचि पनि घटाउन सक्छ।

• 🟢 छैन, मैले कुनै परिवर्तन महसुस गरेको छैन
• 🟡 हो, मैले केही स-साना परिवर्तनहरू महसुस गरेको छु
• 🟠 हो, मैले केही महत्त्वपूर्ण र नकारात्मक परिवर्तनहरू महसुस गरेको छु

निष्कर्ष र अर्को चरण:

माथिका प्रश्नहरूको उत्तरले तपाईंको मानसिक स्वास्थ्यको तस्बिर प्रस्तुत गर्न मद्दत गरेको छ। यदि तपाईंको धेरैजसो उत्तरहरू 🟡 (पहेंलो), 🟠 (सुन्तला) वा 🔴 (रातो) श्रेणीमा परेका छन् भने, यो आफ्नो डाक्टर वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग कुरा गर्ने स्पष्ट संकेत हो।

डाक्टरले तपाईंलाई कसरी मद्दत गर्न सक्छन्?

• तपाईंको माइग्रेन उपचारलाई अनुकूलित गर्न
• मानसिक तनाव र चिन्तालाई कम गर्ने उपायहरू सुझाव दिन
• यदि आवश्यक भए, उपयुक्त मनोचिकित्सा (Counselling) वा औषधि सिफारिस गर्न

आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको ख्याल राख्नु कुनै कमजोरी होइन, बरु एक जिम्मेवारी हो। समयमै सहयोग लिँदा माइग्रेन र मानसिक स्वास्थ्य दुवैलाई राम्रोसँग व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।

(-केरी वाइज द्वारा लिखित, हेल्थ लाइन  २०२३ मा प्रकाशित)

महत्त्वपूर्ण जानकारी: यो जानकारी शैक्षिक उद्देश्यका लागि मात्र हो र यसलाई चिकित्सकिय सल्लाहको विकल्पको रूपमा प्रयोग गरिनु हुँदैन। यदि तपाईं आत्महत्याको विचार, गम्भीर निराशा, वा अन्य कुनै आपतकालीन मानसिक अवस्था बाट गुजिरिरहनुभएको छ भने, कृपया तुरुन्त आफ्नो नजिकको मानसिक स्वास्थ्य आपतकालीन सेवा, हेल्पलाइन, वा चिकित्सकसँग सम्पर्क गर्नुहोस्।