ल्याबिरिन्थाइटिस

ल्याबिरिन्थाइटिस भनेको तपाईंको भित्री कानको भाग ल्याबिरिन्थमा हुने सूजन हो। यो अवस्था सामान्यतया खतरनाक हुँदैन, तर यसले निरन्तर भर्टिगो (घुम्ने चक्कर) जस्ता दुर्बल गराउने लक्षणहरू निम्त्याउन सक्छ। उपचार नगरेमा ल्याबिरिन्थाइटिसले दीर्घकालीन सन्तुलन समस्या र स्थायी श्रवणशक्ति हानि निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, तत्काल उपचार महत्त्वपूर्ण छ।

लक्षण र कारण

अवलोकन

ल्याबिरिन्थाइटिस के हो?

ल्याबिरिन्थाइटिस (la-br-uhn-THAI-tuhs) भित्री कानको संक्रमणको एक प्रकार हो। यो तपाईंको ल्याबिरिन्थमा सूजन आउँदा हुन्छ। तपाईंको ल्याबिरिन्थ भित्री कानको त्यो भाग हो जुन तपाईंको सुनाइ र सन्तुलनको भावनाको लागि जिम्मेवार छ।

Cleveland Clinic एक गैर-नाफामूलक शैक्षिक चिकित्सा केन्द्र हो। हाम्रो साइटमा विज्ञापनले हाम्रो मिशनलाई सहयोग गर्छ। हामी Cleveland Clinic का उत्पादन वा सेवाहरूको सिफारिस गर्दैनौं। नीति।

ल्याबिरिन्थाइटिस भेस्टिबुलर न्यूराइटिससँग नजिकको सम्बन्ध छ। ल्याबिरिन्थाइटिस तपाईंको भेस्टिबुलोकोक्लियर स्नायुका दुवै शाखाहरूको सूजन हो। यसले सन्तुलन र सुनाइ दुवैलाई असर गर्छ। भेस्टिबुलर न्यूराइटिस तपाईंको भेस्टिबुलोकोक्लियर स्नायुको एक शाखाको सूजन हो। यसले सन्तुलनलाई मात्र असर गर्छ।

जो कोहीलाई पनि ल्याबिरिन्थाइटिस हुन सक्छ। तर यो ३० देखि ६० वर्षका वयस्कहरूमा सबैभन्दा सामान्य छ। र महिलाहरूमा ल्याबिरिन्थाइटिस विकास हुने सम्भावना दोब्बर हुन्छ।

ल्याबिरिन्थाइटिसका लक्षणहरू के हुन्?

ल्याबिरिन्थाइटिस भएका मानिसहरूमा अचानक लक्षणहरू देखिन सक्छन्, जसमा:

• सन्तुलन समस्या।
• धुंधलो दृष्टि।
• ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाइ।
• रिंगटा/चक्कर।
• श्रवणशक्ति हानि।
• वाकवाकी र बान्ता।
• निस्टाग्मस (अनैच्छिक आँखाको चाल)।
• कानमा घण्टी बज्नु (टिनिटस)।
• भर्टिगो।

ल्याबिरिन्थाइटिसको कारण के हो?

अधिकांश अवस्थामा भाइरल संक्रमणले ल्याबिरिन्थाइटिस निम्त्याउँछ। तर ब्याक्टेरियल संक्रमणले पनि निम्त्याउन सक्छ। ल्याबिरिन्थाइटिसका केही सामान्य कारणहरू:

• एप्स्टाइन-बार भाइरस।
• हर्पिस सिम्प्लेक्स।
• पेटको फ्लू।
• माथिल्लो श्वासप्रश्वास संक्रमण।

कम सामान्य रूपमा, टाउकोको चोटले ल्याबिरिन्थाइटिस निम्त्याउन सक्छ।

जोखिम कारकहरू

चिसो वा फ्लूले ल्याबिरिन्थाइटिसलाई ट्रिगर गर्न सक्छ। यदि तपाईं धूमपान गर्नुहुन्छ वा तपाईंमा निम्न छ भने ल्याबिरिन्थाइटिस विकास हुने जोखिम बढी हुन्छ:

• मदिरापान विकार।
• एलर्जी।
• थकान।
• तनाव।

केही औषधिहरू — जस्तै एन्टिडिप्रेसेन्ट, एन्टि-इन्फ्लामेटरी र केही मधुमेह औषधिहरू — ले पनि केही मानिसमा ल्याबिरिन्थाइटिस ट्रिगर गर्न सक्छन्।

ल्याबिरिन्थाइटिसका जटिलताहरू

ल्याबिरिन्थाइटिस सामान्यतया खतरनाक हुँदैन जबसम्म यसको उपचार गरिँदैन। उचित हेरचाह बिना, ल्याबिरिन्थाइटिसले श्रवणशक्ति हानि, लड्ने जोखिम बढ्नु र भित्री कानमा स्थायी क्षति निम्त्याउन सक्छ।

मेनिन्जाइटिसको जटिलताको रूपमा ल्याबिरिन्थाइटिस विकास भएका बालबालिकामा स्थायी श्रवणशक्ति हानि सामान्य साइड इफेक्ट हो। यस्तो अवस्थामा, कोक्लियर इम्प्लान्टबाट सुनाइ पुनःस्थापित गर्न सकिन्छ।

निदान र परीक्षण

ल्याबिरिन्थाइटिसको निदान कसरी गरिन्छ?

तपाईंको स्वास्थ्य सेवा प्रदायकले शारीरिक परीक्षण गर्नेछन् र तपाईंका लक्षण तथा चिकित्सा इतिहासबारे सोध्नेछन्। उनीहरूले तपाईंको सुनाइ, सन्तुलन र अन्य स्नायु प्रणाली कार्यहरू मूल्याङ्कन गर्न परीक्षणहरू पनि गर्न सक्छन्।

ल्याबिरिन्थाइटिसको निदान गर्न कुन परीक्षण गरिन्छ?

ल्याबिरिन्थाइटिससँग मिल्दोजुल्दो लक्षण हुने अन्य अवस्थाहरू (जस्तै भेस्टिबुलर न्यूराइटिस वा BPPV) छन्, त्यसैले तपाईंको स्वास्थ्य सेवा प्रदायकले ती बाहिर निकाल्नु पर्नेछ। उनीहरूले यसका लागि केही परीक्षणहरू गर्न सक्छन्, जसमा:

• इलेक्ट्रोकार्डियोग्राम (EKG)।
• म्याग्नेटिक रेजोनन्स इमेजिङ (MRI)।
• भेस्टिबुलर परीक्षण।

व्यवस्थापन र उपचार

ल्याबिरिन्थाइटिसको उपचार कसरी गरिन्छ?

ल्याबिरिन्थाइटिसको उपचार तपाईंको अवस्थाको गम्भीरतामा निर्भर गर्दछ। स्वास्थ्य सेवा प्रदायकहरूले औषधि, फिजिकल थेरापी, घरेलु उपचार वा तीनवटैको संयोजन सिफारिस गर्न सक्छन्। धेरै दुर्लभ अवस्थामा, ल्याबिरिन्थाइटिसको लागि शल्यक्रिया आवश्यक पर्न सक्छ।

औषधिहरू

सामान्य ल्याबिरिन्थाइटिस औषधिहरू:

• एन्टिभाइरल (यदि भाइरसले निम्त्याएको हो भने)।
• एन्टिबायोटिक (यदि ब्याक्टेरियाले निम्त्याएको हो भने)।
• स्नायुको सूजन कम गर्न कोर्टिकोस्टेरोइड।
• रिंगटा/चक्कर र वाकवाकी नियन्त्रण गर्ने औषधि (जस्तै डाइफेनहाइड्रामिन वा फेक्सोफेनाडिन)।

फिजिकल थेरापी

यदि तपाईंका लक्षणहरू केही हप्तामा सुधार भएन भने, तपाईंको स्वास्थ्य सेवा प्रदायकले ल्याबिरिन्थाइटिसको लागि भेस्टिबुलर पुनर्वास थेरापी सिफारिस गर्ने सम्भावना छ। यसमा रिंगटा/चक्कर र असन्तुलन व्यवस्थापन गर्न केही व्यायामहरू समावेश छन्।

घरेलु उपचार

ल्याबिरिन्थाइटिसका लक्षणहरू कम गर्न तपाईंले घरेलु उपचार पनि प्रयास गर्न सक्नुहुन्छ:

• कानमाथि न्यानो सेक लगाउनुहोस्।
• युस्टेसियन ट्युब (घाँटी र मध्य कान जोड्ने सानो मार्ग) सफा गर्न मद्दत गर्न न्यानो नुनपानीले कुल्ला गर्नुहोस्।
• मदिरा सेवन सीमित गर्नुहोस्।
• तनाव व्यवस्थापनका तरिकाहरू, जस्तै माइन्डफुलनेस वा ध्यान, प्रयास गर्नुहोस्।
• लक्षण बल्झिँदा अचानक चालबाट बच्नुहोस्। शान्त लेट्नु र चाल तथा चम्किलो प्रकाश न्यूनतम राख्नु उत्तम हुन्छ।

शल्यक्रिया

धेरै दुर्लभ रूपमा, तपाईंलाई ल्याबिरिन्थेक्टोमी आवश्यक पर्न सक्छ। यो प्रक्रियामा, शल्यचिकित्सकले तपाईंको भेस्टिबुलर अन्त्य अंगहरू (भित्री कानका पातला, झिल्लीजस्ता भागहरू) हटाउँछन्।

प्रदायकहरूले ल्याबिरिन्थाइटिस शल्यक्रिया धेरै पटक सिफारिस गर्दैनन्। यो प्रभावित कानमा भर्टिगो र उल्लेखनीय श्रवणशक्ति हानि भएका मानिसहरूका लागि अन्तिम विकल्प उपचार हो।

ल्याबिरिन्थाइटिस कति लामो समय रहन्छ?

ल्याबिरिन्थाइटिसका लक्षणहरू र उपचारप्रतिको प्रतिक्रिया सबैका लागि फरक हुन सक्छ। एक व्यक्तिलाई राम्रो हुने उपचारले तपाईंलाई त्यति राम्रो नहुन सक्छ। ल्याबिरिन्थाइटिसबाट निको हुन छ हप्तासम्म लाग्न सक्छ। तर धेरै मानिसहरू एक वा दुई हप्तापछि राम्रो महसुस गर्छन्।

यदि तपाईं भर्टिगो वा सन्तुलन समस्याबाट गुज्रिरहनुभएको छ भने, कहिले काम वा विद्यालय फर्कन सुरक्षित हुन्छ भनी तपाईंको स्वास्थ्य सेवा प्रदायकलाई सोध्नुहोस्।

रोकथाम

ल्याबिरिन्थाइटिस रोक्न सकिन्छ?

ल्याबिरिन्थाइटिस सामान्यतया अन्य अवस्थाहरूको लक्षण हुने भएकाले, यसबाट बच्ने उत्तम तरिका नियमित रूपमा हात धुनु र चिसो तथा फ्लूको मौसममा उचित सावधानी अपनाउनु हो।

सँगै बाँच्नु

मैले कहिले स्वास्थ्य सेवा प्रदायकलाई भेट्नुपर्छ?

यदि तपाईंलाई भर्टिगो, वाकवाकी वा सन्तुलन समस्या देखिन्छ भने, तपाईंले तुरुन्तै आफ्नो स्वास्थ्य सेवा प्रदायकलाई सम्पर्क गर्नुपर्छ। उनीहरूले तपाईंका लक्षणहरूको कारण पत्ता लगाउन र व्यक्तिगत उपचार योजना बनाउन मद्दत गर्न सक्छन्।

मैले आफ्नो स्वास्थ्य सेवा प्रदायकलाई कुन प्रश्न सोध्नुपर्छ?

यदि तपाईंलाई ल्याबिरिन्थाइटिस छ भने, तपाईंले आफ्नो स्वास्थ्य सेवा प्रदायकलाई सोध्न सक्ने केही प्रश्नहरू:

• मैले मेरा लक्षणहरू कसरी रोक्न सक्छु?
• मलाई कुन परीक्षणहरू आवश्यक छ?
• मैले कुन औषधि लिन सक्छु?
• मलाई श्रवणशक्ति हानि हुनेछ?
• मेरा उपचार विकल्पहरू के हुन्?

थप सामान्य प्रश्न

भर्टिगो र ल्याबिरिन्थाइटिसबीच के फरक छ?

ल्याबिरिन्थाइटिस तपाईंको भित्री कानको ल्याबिरिन्थको सूजन हो। भर्टिगो, जुन ल्याबिरिन्थाइटिसको सामान्य लक्षण हो, ले तपाईंलाई वरपरको वातावरण घुमिरहेको महसुस गराउन सक्छ।

ल्याबिरिन्थाइटिस, भेस्टिबुलर न्यूराइटिस र मेनियर्स रोगबीच के फरक छ?

यी अवस्थाहरूले तपाईंको भित्री कानका भागहरूलाई असर गर्छन्। तर मुख्य फरकहरू छन्:

अवस्था के असर गर्छ लक्षणहरू सम्बन्धित अवस्थाहरू

ल्याबिरिन्थाइटिस सम्पूर्ण ल्याबिरिन्थ, भेस्टिबुलर स्नायु, कोक्लियर स्नायु। श्रवणशक्ति हानि, निरन्तर भर्टिगो, सन्तुलन समस्या, वाकवाकी र बान्ता, कानमा घण्टी बज्नु। माथिल्लो श्वासप्रश्वास संक्रमण।

भेस्टिबुलर न्यूराइटिस भेस्टिबुलर स्नायु। निरन्तर भर्टिगो, रिंगटा/चक्कर, सन्तुलन समस्या, वाकवाकी र बान्ता। माथिल्लो श्वासप्रश्वास संक्रमण।

मेनियर्स रोग तपाईंको ल्याबिरिन्थभित्रका तरलपदार्थले भरिएका झिल्लीहरू। श्रवणशक्ति हानि, समय-समयमा भर्टिगो, कानमा घण्टी बज्नु। लागू हुँदैन: मेनियर्स रोगसँग सम्बन्धित कुनै ज्ञात अवस्था छैन।

Cleveland Clinic को नोट

ल्याबिरिन्थाइटिस सामान्यतया गम्भीर हुँदैन। तर यसले दुर्बल गराउने साइड इफेक्टहरू निम्त्याउन सक्छ। यसबाट हुने भर्टिगोले तपाईंलाई ओछ्यानबाट उठ्न र दैनिक जीवन बिताउन कठिन बनाउन सक्छ। यदि तपाईंमा लक्षणहरू देखिए भने, ती बिग्रने प्रतीक्षा नगर्नुहोस्। समयमै उपचारले दीर्घकालीन भित्री कान समस्याको सम्भावना घटाउन सक्छ।

सन्दर्भ:

Cleveland Clinic. Labyrinthitis. Cleveland Clinic. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21711-labyrinthitis

(पहुँच मिति: १६ अक्टोबर २०२६)।

नोट: यो अनुवाद सूचनामूलक उद्देश्यका लागि मात्र हो। यो चिकित्सकीय सल्लाहको विकल्प होइन। स्वास्थ्य समस्याका लागि योग्य स्वास्थ्यकर्मीसँग परामर्श गर्नुहोस्।

अनुवाद: पि समर