भिटामिन ‘सी’ ले जोगाउन सक्छ उमेर बढ्दै गएकाहरूको मस्तिष्कमा ‘ग्रे म्याटर’ को मात्रा

हाम्रो शरीरको उमेर बढ्दै जाँदा मस्तिष्कको संरचना र यसको कार्यप्रणालीमा पनि प्राकृतिक रूपमै परिवर्तनहरू आउँछन्। हालै PLOS One जर्नलमा प्रकाशित एक नयाँ अध्ययनले रगतको प्लाज्मामा भिटामिन ‘सी’ को मात्रा कम हुँदा, उमेर बढ्दै गएका मानिसहरूको मस्तिष्कमा ग्रे म्याटर (Grey Matter) को मात्रा र कनेक्टिभिटी (सम्पर्क क्षमता) घट्ने देखाएको छ।

ग्रे म्याटर भनेको के हो?

यो मस्तिष्कको त्यो महत्त्वपूर्ण भाग हो जसले जानकारी प्रशोधन गर्ने (Information Processing), शारीरिक चालढाल र भावनाहरूलाई नियन्त्रण गर्ने काम गर्छ। यसको मात्रा घट्दा नयाँ कुराहरू सम्झिन र एकैपटक धेरै काम (Multitasking) गर्न गाह्रो हुन्छ।

अध्ययनले के पत्ता लगायो?

जापानको हिरोसाकी विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले ६४ वर्षभन्दा माथिका करिब २,००० जापानी वयस्कहरूको रगतको नमूना र एमआरआई (MRI) स्क्यानको विश्लेषण गरेका थिए।

अध्ययनका मुख्य लेखक डा. टोमोहिरो सिन्टाकुका अनुसार:

भिटामिन ‘सी’ एक शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट हो: यसले मस्तिष्कका न्यूरोन्स (स्नायु कोशिका) हरूलाई अक्सिडेटिभ तनाव (Oxidative Stress – कोषहरूलाई क्षति पुर्‍याउने प्रक्रिया) बाट जोगाउँछ।

मस्तिष्कको सञ्जालमा असर: रगतमा भिटामिन ‘सी’ को मात्रा कम भएका व्यक्तिहरूमा ग्रे म्याटरको मात्रा मात्र कम थिएन, बल्कि मस्तिष्क आरामको अवस्थामा हुँदा सक्रिय रहने डिफल्ट मोड नेटवर्क (DMN) को आपसी सम्पर्क पनि कमजोर पाइएको थियो। डिएमएन (DMN) नेटवर्क अल्पकालीन स्मरणशक्ति र आत्मचिन्तनका लागि जिम्मेवार हुन्छ।

विशेषज्ञहरू के भन्छन्?

यो अध्ययनले भिटामिन ‘सी’ र मस्तिष्कको स्वास्थ्य बीच बलियो सम्बन्ध देखाएको भए तापनि विशेषज्ञहरूले यसलाई सावधानीपूर्वक बुझ्न आग्रह गरेका छन्।

मार्कस न्यूरोसाइन्स इन्स्टिच्युटका न्यूरोलोजी प्रमुख डा. पिटर ग्लिबस र हेल्दी ब्रेन क्लिनिकका प्रमुख चिकित्सा अधिकारी डा. डुङ ट्रिन्हका अनुसार यो अनुसन्धानका मुख्य बुँदाहरू यस प्रकार छन्:

सम्बन्ध मात्रै हो, कारण होइन: यो एक ‘क्रस-सेक्शनल’ (एकै समयमा गरिएको) अध्ययन भएकाले यसले भिटामिन ‘सी’ को कमिले नै मस्तिष्क खुम्चिएको हो वा भिटामिन ‘सी’ सप्लिमेन्ट खाँदैमा मस्तिष्क स्वास्थ्य रातारात सुधार हुन्छ भन्ने कुरा ठोस रूपमा प्रमाणित गर्दैन।

बढ्दो उमेर र पोषणको कमी: उमेर बढ्दै जाँदा शरीरको पोषक तत्व सोस्ने क्षमता घट्छ। त्यसैले भिटामिनको सही स्तर कायम राख्नु संज्ञानात्मक ह्रास (Cognitive Decline – सोच्ने र सम्झिने क्षमता घट्ने प्रक्रिया) लाई सुस्त बनाउने एउटा सजिलो र उत्तम माध्यम हुन सक्छ।

थप अनुसन्धानको आवश्यकता: यो नतिजालाई पूर्ण रूपमा पुष्टि गर्न विभिन्न देश र समुदायका मानिसहरूमा लामो समयसम्म चल्ने अध्ययन (Longitudinal Studies) र क्लिनिकल परीक्षणहरू गर्न आवश्यक छ।

आम मानिसका लागि सुझाव: के गर्ने?

विज्ञहरूका अनुसार यो अध्ययनको मुख्य सन्देश बजारमा पाइने भिटामिन ‘सी’ का चक्की वा सप्लिमेन्टहरूमा हतारिएर लगानी गर्नु होइन। यसको सट्टा आफ्नो दैनिक जीवनशैली र खानपानमा ध्यान दिनु आवश्यक छ:

प्राकृतिक एन्टिअक्सिडेन्टको प्रयोग: दैनिक आहारमा भिटामिन ‘सी’ प्रचुर मात्रामा पाइने प्राकृतिक खानेकुराहरू जस्तै— अमिलो जातका फलफूल (सुन्तला, कागती, भोगटे), अमला, अम्बा, स्ट्रबेरी र हरिया तरकारीहरू समावेश गर्नुहोस्।

समग्र मस्तिष्क स्वास्थ्य: केवल एउटा भिटामिनमा मात्र निर्भर नभई ओमेगा-३ फ्याटी एसिड, म्याग्नेसियम र भिटामिन ‘ई’ युक्त सन्तुलित आहार, नियमित व्यायाम र राम्रो निद्रा जस्ता मस्तिष्क-स्वस्थ बानीहरू अपनाउनु नै उमेर बढ्दै जाँदा दिमागी तीक्ष्णता कायम राख्ने सबैभन्दा उत्तम उपाय हो।

लेखन: कोरी पेल्क | परिमार्जित संस्करण

MNT