स्टेथोस्कोप: २०० वर्षे यात्रा र भविष्यको AI साथी
स्टेथोस्कोप, डाक्टरको गर्धनमा झुण्डिएको २०० वर्ष पुरानो यो उपकरण अब डिजिटल र AI को युगमा परिवर्तनको संघारमा छ। ओन्टारियोस्थित AI कम्पनी eMurmur ले इलेक्ट्रोनिक स्टेथोस्कोपको लागि FDA स्वीकृति हात पारेको छ। के यसले पारम्परिक स्टेथोस्कोपको अन्त्यको सुरुवात गरिदिएको छ?
एक भावनात्मक साथीको विदाई?
मेरो लागि स्टेथोस्कोप केवल उपकरण भन्दा बढी हो। ११ वर्ष अगाडि कार्डियोलोजी अभ्यासबाट अवकाश लिए पनि आजसम्म मेरो साथी नै छ। १९७० को दशकमा रेजिडेन्ट हुँदा, मुटुको आवाज सुन्ने कला (Auscultation) नै मलाई हृदय रोग विशेषज्ञ बन्न प्रेरित गरेको थियो। मेरा गुरु, प्रख्यात कार्डियोलोजिस्ट डा. रोबर्ट ओ’रोर्कले स्टेथोस्कोपबाट नै मुटुको भल्भ रोगको प्रकार, हार्ट फेलियरको अवस्था जस्ता जटिल निदानहरू गर्नुहुन्थ्यो। उहाँको उत्साह संक्रामक थियो।
प्रविधिले गरेको खेल
इकोकार्डियोग्राफी (मुटुको अल्ट्रासाउन्ड) आएपछि हामीले कानले सुनेका कुराको पुष्टि गर्न सक्यौं। तर अहिले डिजिटल स्टेथोस्कोप र AI ले त्यो भूमिका नै बदलिदै छ। eMurmur जस्ता उपकरणले मुटुको आवाज रेकर्ड गरेर AI डाटाबेसबाट तत्काल विश्लेषण गर्छन्, जसले दूरदेखि नै सटीक निदान सम्भव बनाउँछ। यसले स्टेथोस्कोपलाई विस्थापित गर्नुभन्दा यसको क्षमता नै अर्को स्तरमा पुर्याएको छ।
स्टेथोस्कोपले गर्ने अन्य कामहरू
यद्यपि, स्टेथोस्कोपको उपयोग मुटुमा मात्र सीमित छैन।
- फोक्सो: निमोनिया वा पानी जमेको आवाज सुन्न।
- पेट: आन्द्राको गतिविधि (Bowel Sounds) जाँच गर्न।
- धमनीहरू: गर्दन र तिघ्रामा साँघुरोपन वा अन्य समस्याको आवाज (Bruit) पत्ता लगाउन।
यी जाँचहरूको लागि अहिले पनि स्टेथोस्कोप नै प्राथमिक उपकरण हो, तर एक्स-रे, CT स्क्यान जस्ता परीक्षणहरू अन्तिम निदानमा ठूलो भूमिका खेल्छन्।
भविष्य: सहकार्य वा प्रतिस्थापन?
स्पष्ट छ कि AI सहयोगी उपकरणहरूले मुटु र फोक्सोको आवाज विश्लेषण गर्ने क्षेत्रमा मानवीय सीमिततालाई पूरा गर्नेछन्। तर, साधारण शारीरिक परीक्षण, बिरामीसँगको स्पर्शजन्य सम्बन्ध, र तत्काल नै नैदानिक निर्णय लिने काममा भौतिक स्टेथोस्कोपको महत्त्व अहिले पनि कायम छ।
निष्कर्ष
स्टेथोस्कोप २०० वर्षपछि अब नयाँ आविष्कारको रूपमा विकास भइरहेको छ। AI ले सहज, सटीक र दूरदेखि नै निदान गर्ने सुविधा दिएको छ, जसले सेवा पहुँचलाई ठूलो स्तरमा बढाउनेछ। यसले डाक्टरको अनुभव र नैदानिक सोचलाई प्रतिस्थापन गर्ने होइन, बरु सशक्त बनाउनेछ। भौतिक स्टेथोस्कोपको प्रतीकात्मकता र सरल उपयोगिताले यसलाई शीघ्र लोप हुने बनाउँदैन, तर यसको भूमिका अब AI को साथमा सहकार्यात्मक रूपमा परिभाषित हुनेछ। अन्ततः, प्रविधि र मानवीय स्पर्शको यो सन्तुलन नै भविष्यको चिकित्साको आधार हो।
–पी. समर
