त्रिग्लिसराइड स्तर बारे जान्नुपर्ने आवश्यक कुराहरू

त्रिग्लिसराइड स्तरले रगतमा रहेको एक प्रकारको बोसोको मात्रालाई  जनाउँछ। उमेर र अन्य कारकहरूको आधारमा यसको स्तर फरक हुन सक्छ। एउटा साधारण रगत परीक्षणबाट नै कसैको त्रिग्लिसराइड स्तर थाहा पाउन सकिन्छ। उच्च त्रिग्लिसराइड स्तरले हृदय रोग लगायतका स्वास्थ्य समस्याको जोखिम बढाउँछ। सन्तुलित आहार र स्वस्थ जीवनशैलीले यसलाई उचित सीमाभित्र राख्न मद्दत गर्दछ।

त्रिग्लिसराइडको सामान्य स्तर के हो?

त्रिग्लिसराइड शरीरमा पाइने सबैभन्दा सामान्य प्रकारको बोसो हो। शरीरले यसलाई प्राकृतिक रूपमा बनाउँछ र खानाबाट पनि प्राप्त गर्छ। शरीरले खाएको खानाबाट प्राप्त थप क्यालोरी (विशेष गरी कार्बोहाइड्रेट) लाई त्रिग्लिसराइडमा परिवर्तन गरी ऊर्जाको आवश्यकता पर्दा प्रयोग गर्न कोषमा जम्मा गर्छ।

खाना खाएपछि त्रिग्लिसराइड स्तर प्राकृतिक रूपले बढ्छ। त्यसैले, सही नतिजाको लागि भोकाएको अवस्थामा रगत परीक्षण गरिन्छ। उच्च त्रिग्लिसराइड स्तरले आफैंमा प्रायः लक्षण देखाउँदैन, तर यो हृदय रोग र स्ट्रोक जस्ता गम्भीर रोगहरूको लागि प्रमुख जोखिम कारक हो।

उमेर अनुसारको त्रिग्लिसराइड स्तर

त्रिग्लिसराइड स्तर जाँच्न साधारण रगत परीक्षण (लिपिड प्रोफाइल) गरिन्छ। परीक्षणबाट ८–१२ घण्टा भोकाएको अवस्थामा नतिजा धेरै सही हुन्छ।

वयस्कहरू (२० वर्ष र माथि)

श्रेणी त्रिग्लिसराइड स्तर (mg/dl)

सामान्य १५० भन्दा तल

सीमान्त उच्च १५० – १९९

उच्च २०० – ४९९

धेरै उच्च ५०० भन्दा माथि

बच्चाहरू र किशोरहरू

बच्चाहरूमावयस्कभन्दा त्रिग्लिसराइडको सामान्य स्तर तल्लो हुन्छ।

• १० वर्षभन्दा कम उमेर:
• सामान्य: ७५ mg/dl भन्दा तल
• सीमान्त उच्च: ७५ – ९९ mg/dl
• उच्च: १०० mg/dl भन्दा माथि
• १०–१९ वर्ष उमेर समूह:
• सामान्य: ९० mg/dl भन्दा तल
• सीमान्त उच्च: ९० – १२९ mg/dl
• उच्च: १३० mg/dl भन्दा माथि

उच्च त्रिग्लिसराइड स्तरका मुख्य कारणहरू

अमेरिकन हार्ट एसोसिएशनका अनुसार, तलका कारकहरूले उच्च त्रिग्लिसराइड स्तरमा योगदान पुर्याउँछन्:

१. जीवनशैली सम्बन्धी कारकहरू:

• बढी तौल वा मोटोपन
• शारीरिक निष्क्रियता
• रक्सीको अत्यधिक सेवन
• थप चिनी, संतृप्त बोसो र प्रशोधित खानाहरूको बढी सेवन

२. स्वास्थ्य सम्बन्धी अवस्थाहरू:

• मेटाबोलिक सिन्ड्रोम
• इन्सुलिन प्रतिरोध र टाइप-२ मधुमेह
• थाइरोइड सम्बन्धी रोग (जस्तै: हाइपोथाइरोइडिज्म)
• क्रोनिक किडनी रोग
• गर्भावस्था
• सूजन सम्बन्धी रोगहरू (जस्तै: रुम्याटोइड अर्थराइटिस)

३. केही औषधिहरू:

• मूत्रल (Diuretics)
• स्टेरोइड
• बीटा-ब्लकर्स
• केही हर्मोन उपचार

सामान्य स्तर कायम राख्ने उपायहरू

आहार र व्यायामबाट स्वस्थ तौल कायम राख्नु नै त्रिग्लिसराइड स्तर नियन्त्रण गर्ने प्राथमिक र सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका हो।

१. आहार (Diet)

त्रिग्लिसराइड स्तर घटाउन आहारमा यी कुराहरू ध्यान दिनुहोस्:

• बढी खानुहोस्: ताजा तरकारी, फल, फाइबरयुक्त सम्पूर्ण अनाज, दालधनहरू, दुबला प्रोटिन (दुबला मासु, माछा, बोसो रहित दूध) र स्वस्थ तेल (ओलिभ ओइल, क्यानोला ओइल)।
• सीमित गर्नुहोस्/नखाएराम: थप चिनी, गुलियो र बेक गरिएका खानाहरू, चिनी मिसाइएका पेय पदार्थ, रक्सी र प्रशोधित मासु।

२. व्यायाम (Exercise)

नियमित व्यायामले क्यालोरी जलाउन मद्दत गर्छ र शरीरले भण्डारण गरेको त्रिग्लिसराइडलाई ऊर्जामा परिवर्तन गर्छ।

• सिफारिस: हप्तामी कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम तीव्रताको (जस्तै: छिटो हिंड्ने) वा ७५ मिनेट उच्च तीव्रताको (जस्तै: दगुर्ने) एरोबिक व्यायाम गर्नुहोस्।

३. पूरक र औषधिहरू

यदि आहार र व्यायामले मात्र काम नगरेमा, डाक्टरले तलका औषधिहरू लेखिदिन सक्छन्:

• माछा तेल (फिश ओइल)
• फाइब्रेट्स
• स्टेटिनहरू
• सल्लाह: कुनै पनि औषधि वा पूरक आफैंले नलिई डाक्टरको सल्लाहमा मात्र लिनुहोस्।

डाक्टरसँग कहिले सम्पर्क गर्ने?

• नियमित जाँच: यदि तपाईंमा हृदय रोगको जोखिम कारक छन् वा त्रिग्लिसराइड उच्च हुन सक्ने शंका छ भने, नियमित रगत जाँच गराउनुहोस्।
• गम्भीर पेट दुखाइ: धेरै उच्च त्रिग्लिसराइड स्तरले अग्न्याशयको सूजन (एक्यूट प्याङ्क्रियाटाइटिस) हुन सक्छ। अचानक वा गम्भीर पेट दुखाइ भएमा तुरुन्त डाक्टरलाई देखाउनुहोस्।
• उपचारको लागि: आहार र जीवनशैली परिवर्तन गरेपनि स्तर नघटेमा, औषधि उपचारको लागि डाक्टरसँग सम्पर्क गर्नुहोस्।

सारांश

त्रिग्लिसराइड स्तर हृदय रोगको जोखिम मूल्याङ्कन गर्ने एक महत्त्वपूर्ण संकेतक हो। धेरैजसो मानिसहरूले पौष्टिक आहार, नियमित व्यायाम र स्वस्थ तौल कायम राखेर आफ्नो त्रिग्लिसराइड स्तर सामान्य राख्न सक्छन्। स्तर उच्च भएमा, यसलाई नियन्त्रणमा ल्याउनाले हृदयघात र स्ट्रोक जस्ता गम्भीर रोगहरूबाट बच्न मद्दत गर्दछ।

–स्वास्थ्य हेल्थ रिडर्स