निमोनिया: सबैको लागि सरल जानकारी

*डा. श्रीकृष्ण श्रेष्ठ

निमोनिया फोक्सोको गम्भीर संक्रमण हो र यो बालबालिकाको मृत्युको एक प्रमुख कारण पनि हो। यो फोक्सोमा रहेका साना हावाका थैलीहरूमा तरल पदार्थ वा पिप भरिएर श्वास फेर्न गाह्रो हुँदा हुन्छ।

निमोनियाका कारणहरू के हुन्?

निमोनिया सामान्यतया हामीले सास फेर्दा भित्र जाने भाइरस र ब्याक्टेरिया जस्ता कीटाणुहरूले गर्दा हुन्छ। यसका सामान्य कारणहरू निम्न छन्:

* भाइरस: RSV वा इन्फ्लुएन्जा (फ्लू भाइरस) जस्ता।

* ब्याक्टेरिया: न्युमोकोकस (pneumococcus) जस्ता, जुन यसको सबैभन्दा सामान्य कारण हो।

कसलाई जोखिम बढी हुन्छ?

केही बालबालिकाहरूलाई निमोनिया हुने सम्भावना बढी हुन्छ, जसमा निम्न बालबालिकाहरू पर्छन्:

* स्तनपान नगर्ने शिशुहरू।

* कुपोषण भएका वा भिटामिनको कमी भएका बालबालिकाहरू।

* भीडभाड भएका घर वा धेरै वायु प्रदूषण भएका ठाउँहरूमा बस्नेहरू।

* कुपोषण वा कमजोर प्रतिरक्षा प्रणाली जस्ता अन्य स्वास्थ्य समस्या भएका बालबालिकाहरू।

ध्यान दिनुपर्ने मुख्य लक्षणहरू

यदि तपाईंको बच्चामा यी लक्षणहरू देखिएमा, तुरुन्तै चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस्:

* खोकी र ज्वरो।

* छिटो वा गाह्रो श्वास फेर्नु। करङको बीचमा वा घाँटी मुनि छाती भित्र पसेको जस्तो देखिनु।

* छाती दुख्नु, विशेष गरी खोक्दा वा गहिरो सास फेर्दा।

* सामान्य कमजोरी, खान वा पिउन नचाहनु, र धेरै बिरामी देखिएको जस्तो लाग्नु।

* गम्भीर अवस्थामा, ओठ वा नङ निलो हुनु (अक्सिजनको कमीको लक्षण)।

यसको उपचार कसरी गरिन्छ?

* ब्याक्टेरियल निमोनिया को उपचार एन्टिबायोटिकले गरिन्छ। औषधिको पूरा कोर्स लिनु धेरै महत्त्वपूर्ण छ।

* भाइरल निमोनिया को उपचार आराम, तरल पदार्थ र ज्वरोको औषधि (जस्तै पारासिटामोल) दिएर गरिन्छ। एन्टिबायोटिकले भाइरसलाई काम गर्दैन।

* गम्भीर अवस्था मा अक्सिजन सहयोग, नेबुलाइजेसन, र नशाबाट दिइने तरल पदार्थ (IV fluids) को लागि अस्पताल भर्ना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

हामी यसलाई कसरी रोक्न सक्छौं?

रोकथाम सधैं उपचार भन्दा राम्रो हुन्छ। यसका मुख्य उपायहरू निम्न छन्:

* खोप: आफ्नो बच्चालाई सिफारिस गरिएका सबै खोपहरू, विशेष गरी दादुरा, हिब (Haemophilus influenzae type b), र न्युमोकोकस (pneumococcus) को खोप लगाउन सुनिश्चित गर्नुहोस्।

* राम्रो पोषण: पहिलो ६ महिनासम्म विशेष रूपमा स्तनपान गराउने र त्यसपछि पौष्टिक खाना दिनाले बच्चाको प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो हुन्छ।

* राम्रो सरसफाइ: साबुन पानीले नियमित हात धुँदा कीटाणुको फैलावट रोक्न सकिन्छ।

* घरभित्रको वायु प्रदूषण घटाउने: कमजोर हावा ओहोरदोहोर हुने ठाउँमा बायोमास इन्धन (जस्तै दाउरा वा गोबरको गुइँठा) ले खाना पकाउनुबाट बच्नुहोस्।

* सुरुमै स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिने: यदि तपाईंको बच्चालाई छिटो-छिटो सास फेर्ने खोकी र ज्वरो आएको छ भने, तुरुन्तै स्वास्थ्यकर्मीकहाँ जानुहोस्। समयमै उपचारले ज्यान बचाउँछ।

मुख्य सन्देश:

निमोनिया एक खतरनाक तर रोकथाम र उपचार गर्न सकिने रोग हो। खोप, राम्रो पोषण, र सफा जीवनयापनको अवस्था सुनिश्चित गरेर, र समयमै स्वास्थ्यकर्मीको सहयोग लिएर हामी हाम्रा बालबालिकाहरूलाई यो रोगबाट बचाउन सक्छौं।

*वरिष्ठ बाल रोग विशेषज्ञ डा. श्रीकृष्ण श्रेष्ठ, जो हाल स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयमा कार्यरत हुनुहुन्छ, द्वारा लिखित एक लेखमा आधारित सारांश।